İş Kanununa göre fazla mesainin şartları, uygulaması nedir? Madde madde bakalım;

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Nedir?

Fazla çalışma (fazla mesai), iş kanununun belirlediği çerçevede ve şartlarda haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. 4857 sayılı İş Kanunu md.63’e göre; işçinin çalışma süresi haftada en çok kırk beş saat olarak tespit edilmiştir. Aksi kararlaştırılmamışsa 45 saatlik bu çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit bir şekilde bölünerek uygulanır. Ancak, taraflar arasında her gün için ayrı mesai süreleri de kararlaştırılabilir. Çalışma biçimi ne şekilde olursa olsun, işçinin haftalık 45 saati aşan çalışması, fazla çalışma (fazla mesai) olarak adlandırılır.

Fazla çalışma bir yılda en fazla kaç saat olabilir?

İş Kanunu’nun 41’inci maddesi gereği; “fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.”

Fazla çalışma için çalışanın yazılı onayı gerekli midir?

İş Kanunu’nun 41’inci maddesi gereği, çalışanın yazılı onayının alınması gereklidir.

Fazla Çalışma Onay Formu Nedir?

İşçiye fazla mesai yaptırılmak istenirse işveren, iş sözleşmesinde hüküm bulunuyor olsa bile işçiden fazla çalışma muvafakatnamesi alması gerekir. Uygulamada bu, fazla çalışma onay formu, fazla mesai onay formu, fazla mesai muvafakatnamesi gibi isimlerle karşımıza çıkar. Fazla çalışmaya ilişkin onay formu ile işçi, işverenin belirleyeceği şekilde fazla çalışma yapmayı kabul eder.

Fazla Çalışma Onay Formu Dolduran İşçi Fazla Çalışma Yapmaktan Vazgeçebilir mi?

İşçinin fazla çalışma yapmak istememesi halinde vermiş olduğu fazla çalışma onayını işverene yazılı olarak 30 gün önceden iletmesi gerekecektir.

İşçi Fazla Mesai Yapmak Zorunda mı?

İşçi fazla çalışma yapmak zorunda değildir. Dilerse fazla çalışma onay formunu imzalamayarak ya da onay vermeyerek fazla mesai yapmaktan kaçınabilir. İş sözleşmesinde fazla mesai yapmaya onay veren işçi fazla mesai onayını geri almak istiyor ise artık bunu yazılı olarak geri almak zorundadır.

İşçinin fazla mesai onay formunu imzalamamış olması işverene haklı nedenle iş akdinin feshi imkanı tanımayacaktır. Buna karşılık işçi fazla mesai onay formunu imzalamış olmasına rağmen işverence fazla mesai yapması talep edildiğinde fazla mesai yapmayı reddedecek olursa imzalamaması sebebi ile iş akdi feshedilemez.

Fazla Çalışma Nasıl İspat Edilir?

İşçi, fazla çalışma yaptığını işyeri giriş-çıkış kayıtları, puantaj kayıtları, PDKS kayıtları ile ispat edebileceği gibi aynı iş yerinde çalışan işçilerin şahit olması ile de fazla mesai yapıldığı iddiası ispat edilebilecektir. Bu tanıkların işçi ile aynı dönemde işyerinde çalışıyor olması önemlidir.

Fazla Çalışma (Fazla Mesai) ücreti hesaplaması nasıl yapılır?

İş Kanunu Madde 41/2’ye göre; “Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.”

İşçi bir haftada 55 saat çalışmış olsun.

İşçi ücreti: 10.000,00 TL

Bir aylık çalışmanın saatlik değerini hesaplamak için aylık ücret 225’e bölünür.

Saatlik ücret: 10.000 / 225 = 44.44 TL

Fazla çalışma kapsamında %50 zamlı saatlik ücret bulunur.

%50 zamlı saatlik ücret: 44.44 X 1,5 = 66.66 TL

Fazla mesai ücreti için fazla mesai yapılan toplam saat ile saatlik fazla mesai ücreti çarpılır.

Fazla çalışma saati: 55 – 45 = 10

10 X 66.66 = 666,0 TL fazla çalışma ücreti ödenir.Hafta tatilinde yapılan çalışmaların hesaplanması nasıl yapılır?

Hafta tatilinde yapılan çalışmaların hesaplanması nasıl yapılır?

“Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.” Hafta tatilinde çalışma yapılması ve haftalık 45 saatlik çalışmanın aşılması hâlinde ise İş Kanunu’nun 41’inci maddesi gereği yapılan çalışma fazla çalışma olarak nitelendirilecektir.Buna istinaden, çalışanın saatlik ücretinin %50 yükseltilmiş hâli ödenecektir.Örneğin, haftalık 45 saati tamamlamış ve saatlik ücreti 200 TL olan bir çalışan için:

Hafta tatilinde 3 saat çalışması hâlinde; saatlik ücretin %50 yükseltilmiş hâli olan 300 TL (200+100 = 300 TL) 3 saat için fazla mesai ücreti olarak ödenecektir. (300*3=90Hafta tatilinde tam gün (7,5 saat) çalışması hâlinde ise saatlik ücretin %50 yükseltilmiş hâli olan 300 TL, 7,5 saat için ödenecektir (300*7.5 = 2250 TL)

Hafta tatilinde tam gün (7,5 saat) çalışması hâlinde ise saatlik ücretin %50 yükseltilmiş hâli olan 300 TL, 7,5 saat için ödenecektir (300*7.5 = 2250 TL)

Yarım Saatten Az veya Fazla Olacak Şekilde Kıst Yapılan Fazla Çalışma Süreleri Nasıl Değerlendirilir?

“İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma Ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği” 5’inci maddesine göre; “Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.”Bu hükümlere istinaden yapılan fazla çalışmalar, yarım saate veya bir tam saate tamamlanarak hesaplamaya dâhil edilecektir.

Örneğin, 20 dakikalık bir fazla çalışma yarım saate yuvarlanacak, 40 veya 50 dakikalık bir fazla çalışma ise 1 saate tamamlanacaktır.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde (bayramlar, vb.) çalışılması hâlinde ödenecek fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?

Genel tatillerde çalışılması hâlinde ödenecek ücret ile ilgili hükümler İş Kanunu’nun 47’nci maddesinde aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:”Madde 47 – Bu Kanun kapsamına giren iş yerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti ödenir.

Hafta Tatili ile Resmî Tatil Gününün Aynı Güne Denk Gelmesi Hâlinde Hesaplama Nasıl Yapılır?

Ulusal Bayram / resmî tatil günlerinde çalışma yapılması hâlinde, ayrıca ödenecek 1 günlük ücrete ilave olarak hafta tatilindeki çalışmaya istinaden yapılacak fazla çalışma ücretinin birlikte ödenmesi gerektiğinden, hafta tatili ve resmî tatilin aynı güne denk gelmesi ve bu günlerde de çalışma yapılması hâlinde çalışanlara 2.5 günlük tutarında bir ücret ödenmesi gerekecektir.

Fazla Çalışma veya Fazla Çalışma Ücreti Yerine Serbest Zaman Kullanılabilir mi?

Ayrıca, İş Kanunu Madde 41/5’e göre; “Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.’’

Fazla Çalışma Ücreti Talep Hakkı Olmayan Meslekler

İşyerinde üst düzey yönetici olarak çalışan yönetici konumunda olan işçiye görevini gerçekleştirdiği şekilde yüksek ücret ödenmesi durumunda, aynı yerde görev ve talimat veren başka üst düzey yönetici de olmaması halinde işçinin çalışma gün ve saatlerini kendisinin belirlediği kabul edileceğinden bu durumda fazla çalışmaya hükmedilmemektedir.

Fazla Mesai (Çalışma) Yaptırılamayacak İşçiler

İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 8. maddesine göre;

18 yaşını doldurmamış işçiler

Onayları olsa bile sağlık nedeniyle fazla çalışma yapamayacak işçiler,

Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler,

Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçiler,

Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.

Yukarıda sayılan işçilere normal nedenlere dayanılarak fazla çalışma yaptırıldığında bunun hukuki ve cezai sonuçları olacaktır.

Fazla Çalışma (Mesai) Ücreti Zamanaşımı Süresi

Fazla çalışma ücreti almaya hak kazanan işçi bu hakkını belirli bir süre içerisinde talep etmesi gerekmektedir. Talep edilmediği takdirde zamanaşımına uğrayarak bu hakkını kaybedecektir. Fazla çalışma ücreti de bir ücret alacağı olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabiidir.

İ&G Accounting olarak siz değerli danışanlarımızın ihtiyaçlarına cevap vermek üzere her an yanınızdayız.